जनकपुरधाम, पुस १२ गते ।
सिन्धुलीगढी उक्लँदै गर्दा हावासँगै इतिहास पनि बोलिरहेको अनुभूति हुन्छ । हरियाली पहाडको काखमा उभिएको यो स्थल केवल प्राकृतिक सौन्दर्यको नमूना मात्र होइन, नेपाली स्वाभिमान र साहसको जीवित दस्तावेज हो । यही ऐतिहासिक भूमिमा स्थापना गरिएको सिन्धुलीगढी युद्ध संग्रहालय आज इतिहासप्रेमी र पर्यटकबीच आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ ।

वि.सं. १८२४ मा यही भूमिमा गोर्खाली सेनाले इस्ट इन्डिया कम्पनीको शक्तिशाली फौजलाई पराजित गर्दै नेपालले आफ्नो स्वतन्त्रता र आत्मसम्मान जोगाएको थियो। समयसँगै त्यो युद्ध इतिहासका पानामा सीमित हुँदै गएको थियो । तर, संग्रहालय स्थापनापछि त्यो इतिहास फेरि जीवन्त बनेको छ—चित्र, हतियार, अभिलेख र कथाहरूको माध्यमबाट संग्रहालयभित्र प्रवेश गर्दा आगन्तुकहरू तत्कालीन युद्धकालमा पुगेजस्तो अनुभव गर्छन् ।

गोर्खाली सेनाले प्रयोग गरेका हतियार, युद्ध रणनीतिका विवरण, ऐतिहासिक कागजात र मूर्तिहरूले तत्कालीन परिस्थितिलाई स्पष्ट रूपमा चित्रण गर्छन्। ती सामग्रीले केवल युद्धको कथा मात्र होइन, राष्ट्ररक्षाका लागि गरिएको त्याग, धैर्य र रणनीतिक बुद्धिमत्ताको कथा पनि सुनाउँछन् ।

इतिहासको गहिराइसँगै सिन्धुलीगढीको प्राकृतिक सुन्दरता पर्यटकका लागि थप आकर्षण बनेको छ। डाँडाकाँडाबाट देखिने मनोरम दृश्य, स्वच्छ हावा र शान्त वातावरणले यहाँ आउनेलाई केही समय इतिहास र प्रकृतिसँग एकाकार हुन बाध्य बनाउँछ। यही कारण पछिल्लो समय आन्तरिक पर्यटकको आगमन उल्लेख्य रूपमा बढेको छ ।

स्थानीय बासिन्दाहरूका अनुसार सडक पहुँच सहज हुनु, सूचना बोर्ड र पदमार्ग सुधारजस्ता पहलले सिन्धुलीगढीको महत्व झन् बढाएको छ। विद्यालयका विद्यार्थी, कलेजका अध्ययन समूह र अनुसन्धानकर्ताहरू अध्ययन भ्रमणका लागि यहाँ पुग्न थालेका छन्। यसले सिन्धुलीगढीलाई केवल घुमफिरको स्थल मात्र नभई शैक्षिक पर्यटनको केन्द्रका रूपमा पनि स्थापित गरिरहेको छ ।

पर्यटकको चहलपहलसँगै स्थानीय जीवनशैलीमा पनि परिवर्तन देखिन थालेको छ । होटल, खाजा पसल, यातायात सेवा र स्थानीय उत्पादनको कारोबार बढ्दै गएको छ। यसले रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै स्थानीय अर्थतन्त्रमा सकारात्मक ऊर्जा थपेको छ ।

सिन्धुलीगढी युद्ध संग्रहालय आज एउटा भवन मात्र होइन, इतिहाससँग संवाद गर्ने थलो बनेको छ। यसले अतीत सम्झाउने मात्र होइन, वर्तमान पुस्तामा राष्ट्रप्रेमको चेतना जगाउने काम गरिरहेको छ । यदि संरक्षण, प्रचारप्रसार र दीगो योजनामा निरन्तर ध्यान दिइयो भने सिन्धुलीगढी बागमती प्रदेशकै मात्र होइन, देशकै महत्वपूर्ण ऐतिहासिक–पर्यटकिय गन्तव्यका रूपमा उभिने निश्चित छ ।